БӨЛҮМ II: «Интернет дүйнөсү»
Интернет деген эмне?
Балдар, бүгүнкү күндө интернетсиз жашоону элестетүү кыйын.
Биз аны дээрлик күн сайын колдонобуз. YouTube'дан видео көрөбүз, WhatsApp аркылуу билдирүү жөнөтөбүз, интернеттен маалымат издейбиз, оюн ойнойбуз же жакындарыбыз менен видео аркылуу сүйлөшөбүз.
Бирок интернеттин баркын көп учурда байкабайбыз. Ал иштебей калганда гана анын канчалык маанилүү экенин сезебиз деп ойлойм.
Биздин үйдө дагы кээде жарык өчүп же интернет убактылуу үзүлүп калат. Ошондо кыздарым мага дайыма бир эле суроону беришет:
«Апа, интернет жокпу?»
Балким, силер дагы ушундай суроону берип көргөн чыгарсыңар.
Бирок ошол интернет деген өзү эмнени билдирет? Келгиле, муну чогуу талдап көрөлү.
🌍 Интернет деген эмне?
Интернет — бул дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүндөгү компьютерлерди, телефондорду, планшеттерди жана башка санариптик түзмөктөрдү бири-бири менен байланыштырган эң чоң дүйнөлүк тармак.
Жөнөкөй тил менен айтканда, интернет түзмөктөргө бири-бири менен маалымат алмашууга жардам берет.
Мисалы, сен досуңа WhatsApp аркылуу сүрөт жөнөтсөң болот.
YouTube'дан видео көргөндө дагы биз каалаган видеолор интернет аркылуу телефонубузга келип турат.
ChatGPTге суроо берсек, сурообуз интернет аркылуу жөнөтүлүп, жообу дагы ошол эле жол менен кайра келет. Интернеттин эң негизги милдети — дүйнөдөгү түзмөктөрдү бири-бири менен байланыштыруу жана маалыматтарды жеткирүү.
Бирок интернет бир эле компьютерден турбайт. Ал дүйнөнүн дээрлик бардык өлкөлөрүнө жайылган миллиарддаган түзмөктөрдү бириктирген абдан чоң тармак. Интернет канчалык чоң экенин түшүнүү үчүн жөнөкөй бир мисалды карап көрөлү.
🏠 Бир көчөдөн бүт дүйнөгө чейин
Элестеткиле, силер жашаган көчөдө беш үй бар дейли. Ар бир үйдө бирден компьютер бар. Эгер ошол компьютерлер бири-бири менен байланышса, кичинекей тармак пайда болот.
Эми мындай тармактарды бүт мектептерде, университеттерде, кеңселерде жана үйлөрдө бар деп элестеткиле. Андан кийин шаарлар, анан барып-барып дүйнөнүн дээрлик бардык мамлекеттериндеги тармактар бири-бири менен байланышат.
Мына ушул дүйнөлүк чоң байланыш тармагын Интернет деп атайбыз.
🌍 Интернеттин ээси ким?
Балким, силер дагы мага окшоп «Интернет кимге таандык?» деп ойлонгон чыгарсыңар. Айрымдар интернетти Google түзгөн деп ойлошот. Башкалар аны Microsoft компаниясына тиешелүү деп эсептеши мүмкүн. Чындыгында андай эмес. Интернеттин бир эле ээси жок. Ал дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүндөгү байланыш компанияларынын, университеттердин, өкмөттөрдүн жана башка көптөгөн уюмдардын биргелешкен эмгеги аркылуу иштеп келет. Ар ким өзүнүн тармагын башка тармактар менен байланыштырып турат. Ошондуктан интернет дүйнөдөгү эң чоң кызматташуулардын бири деп айтсак болот.
🌐 Интернет менен Web бир эле нерсеби?
Бул эки сөздү көп адамдар бирдей мааниде колдонушат.
Бирок алардын мааниси ар башка.
Интернет — бул дүйнөдөгү чоң байланыш тармагы.
Web (World Wide Web) болсо ошол интернеттин ичинде жайгашкан веб-сайттар дүйнөсү.
Келгиле, бул нерсени жөнөкөй мисал болчу жолдорго салыштырып элестетели. Жолдор адамдардын бир жерден экинчи жерге барышына жардам берет. Ал эми ошол жолдордун боюндагы үйлөр, мектептер, китепканалар жана дүкөндөр болушу мүмкүн. Интернет дагы маалыматтар жүрүүчү чоң жол сыяктуу нерсе десем болот. Демек, интернет — бул байланыш тармагы, ал эми Web болсо ошол тармактагы веб-сайттар дүйнөсү.
Балдар, келгиле эми дагы бир кызыктуу суроого көңүл буралы. YouTubeдагы видео же WhatsAppтагы билдирүү бизге бир нече секунддун ичинде кантип жетет?
Биз WhatsApp аркылуу досубузга сүрөт жөнөттүк дейли.
Же YouTube'дан он мүнөттүк видео көрүп жатабыз.
Бул маалыматтар телефондон экинчи телефонго же дүйнөнүн башка тарабындагы компьютерден бизге кантип жетет?
Балким, бүтүндөй сүрөт же бүтүндөй видео бир эле жолу учуп келет деп ойлошуңар мүмкүн. Бирок чындыгында андай болбойт.
Интернет чоң маалыматтарды майда бөлүктөргө бөлүп жөнөтөт.
Келгиле, эмне үчүн мындай болоорун салыштыруу мисалы менен түшүнүп көрөлү.
🧩 Пазлдын бөлүктөрү
Элестеткиле, силерде миң бөлүктөн турган чоң пазл бар.
Эгер кимдир бирөө силерге ошол пазлды белекке жөнөтмөк болсо, аны бир чоң тактай бойдон жөнөтүү өтө ыңгайсыз болмок.
Ошондуктан бардык бөлүктөрүн кутуга салып жөнөтүү оңоюраак болот.
Силер кутуну ачкандан кийин бөлүктөрдү кайрадан бириктирип, толук сүрөттү чогултасыңар.
Интернет дагы ушуга окшош иштейт. Ал чоң маалыматтарды майда бөлүктөргө бөлүп жөнөтөт. Бул бөлүктөр көздөгөн жерине жеткенде кайрадан бириктирилет. Мына ушул майда маалымат бөлүктөрү маалымат пакеттери (Data Packets) деп аталат.
🚚 Эмне үчүн бөлүп жөнөтөт?
Балким, эми мындай суроо жаралышы мүмкүн.
«Эмнеге интернетте маалыматтарды бүтүндөй эле жөнөтө салбайт?»
Анткени анын бир нече себеби бар:
- ⚡ Майда бөлүктөрдү тезирээк жөнөтүүгө болот.
- 🚦 Интернеттеги жолдор бош болгонуна жараша ар башка багыттарды колдонсо болот.
- 🛠️ Эгер бир бөлүк жоголуп кетсе, бүтүндөй видеону эмес, ошол кичинекей бөлүктү гана кайра жөнөтүү жетиштүү болот.
Ушундай ыкманын аркасында интернет тез, ишенимдүү жана натыйжалуу иштей алат.
Демек, интернет чоң маалыматтарды кичинекей маалымат пакеттерине бөлүп жөнөтөт. Алар көздөгөн жерине жеткенде кайрадан бириктирилет.
🎬 YouTube видеосу кантип келет?
YouTube'дан видео көрүп жатканда, бүтүндөй видео бир убакта телефонубузга келбейт. Ал миңдеген кичинекей маалымат пакеттерине бөлүнүп жөнөтүлөт. Телефонубуз ошол пакеттерди өтө ылдам кабыл алып, кайра бириктирет. Ошондуктан биз экрандан үзгүлтүксүз кыймылдап жаткан видеону көрөбүз. Бул процесс ушунчалык тез болгондуктан, биз аны дээрлик байкабайбыз.
Биз бир эле видеону көрүп жаткандай сезилгени менен, чындыгында миңдеген маалымат пакеттерин кабыл алып жатабыз деп түшүнсөк болот.
Маалымат дүйнөдөгү миллиарддаган компьютерлердин ичинен керектүү компьютерди кантип таап алат?
Келгиле, бул суроого жөнөкөй мисал менен жооп издеп көрөлү.
📬 Кат кимге жетиши керек?
Элестеткиле, сен досуңа кат жөнөткүң келип жатат дейли.
Конвертке анын атын гана жазып койсоң эмне болот?
Мисалы, жөн гана:
Айбек
деп жазып койдуң.
Кат жетеби?
Албетте, жок.
Анткени дүйнөдө Айбек деген адамдар абдан көп болушу мүмкүн.
Ошондуктан каттын үстүнө дагы эмнелер жазылат?
- 🏠 Үйдүн дареги
- 🏘️ Көчөнүн аты
- 🌆 Шаар
- 🌍 Өлкө
Мына ушундай маалыматтардын жардамы менен почта кызматкерлери катты туура жерге жеткире алышат.
Дареги жок кат өз ээсине жетпейт.
💻 Компьютерлер дагы дарекке муктаж
Интернет дагы ушундай негизде иштейт. Телефондор, компьютерлер жана башка түзмөктөр дагы бири-бирин табышы керек. Ошондуктан интернетке туташкан ар бир түзмөктүн өзүнүн атайын дареги болот. Бул дарек IP Address деп аталат.
IP Address — бул интернеттеги түзмөктүн өзгөчө дареги.
Ушул даректин жардамы менен маалымат туура түзмөккө жетет.
🚚 Сүрөт кимге барышы керек?
Мисалы, сен досуңа сүрөт жөнөттүң дейли. Ал сүрөт интернет аркылуу көптөгөн компьютерлерден жана кабелдерден өтүшү мүмкүн. Бирок акырында ал сөзсүз досуңдун телефонуна жетиши керек. Бул үчүн маалымат пакетинин ичинде кайсы түзмөккө барышы керек экенин көрсөткөн дарек жазылып турат. Ошол даректи окуп, интернет сүрөттү туура жерге жеткирет.
🌍 Үйдүн дареги менен IP даректин окшоштугу
| 🏠 Чыныгы дүйнө | 💻 Санарип дүйнө |
|---|---|
| Үйдүн дареги | IP Address |
| Кат | Маалымат пакети |
| Почта кызматкери | Интернет |
| Үй ээси | Компьютер же телефон |
Көрдүңөрбү балдар? Чыныгы дүйнө менен санарип дүйнөнүн ортосунда да көп окшоштуктар бар.
🔢 IP дарек кандай көрүнөт?
IP дарек көбүнчө сандардан турат.
Мисалы:
192.168.1.15
Бул сандарды жаттап калуунун кереги жок.
Азырынча эң негизгиси төмөнкү ойду эстеп калсаңар жетиштүү деп эсептейм.
Ар бир интернетке туташкан түзмөктүн өзүнүн дареги болот.
Дал ошол даректин жардамы менен маалымат керектүү жерге жетет.Эгер ар бир компьютердин IP дареги болсо, анда эмне үчүн биз күн сайын узун сандарды тербейбиз?
Мисалы, эмне үчүн браузерге google.com деп жазабыз?
Эмне үчүн 192.168.1.15 сыяктуу сандарды эстеп жүрбөйбүз?
Бул ишти интернеттин эң акылдуу жардамчыларынын бири аткарат.
Ал DNS (Domain Name System) деп аталат.
Мисалы, браузерге төмөнкүлөрдүн кайсынысын жазуу оңой?
google.com
же
142.250.190.78
Албетте, биринчи вариант.
Анткени адамдар үчүн сөздөрдү эстеп калуу сандарга караганда жеңилирээк.
Бирок анда интернет бул эки нерсенин байланышын кантип билет?
Келгиле, муну жөнөкөй мисал менен түшүнүп көрөлү.
📱 Телефонуңдагы байланыштар
Телефонуңдагы байланыштар тизмесин элестет.
Ал жерде мындай аттар болушу мүмкүн:
- 👩 Апам
- 👨 Атам
- 👵 Чоң апам
- 👦 Бекзат
- 👧 Айпери
Сен кимдир бирөөгө чалгың келгенде анын телефон номерин толугу менен жатка тересиңби?
Көпчүлүгүбүз андай кылбайбыз, туурабы?
Биз жөн гана адамдын атын басабыз.
Ал эми телефон өзү ошол атка тиешелүү номерди таап берет.
Телефон аттарды адамдар үчүн, ал эми номерлерди өзү үчүн сактайт.
Интернет дагы дал ушундай иштейт.
Балдар дагы бир кызыктуу суроону учурдан пайдаланып карай кетели.
Браузер менен веб-сайт бир эле нерсеби?
Көп адамдар бул эки түшүнүктү чаташтырышат.
🌐 Веб-сайт деген эмне?
Бир күнү мектептен келип, компьютериңди же телефонуңду ачтың дейли.
YouTubeга кирдиң дейли.
Андан кийин Википедиядан маалымат издедиң.
Кийин мектептин электрондук күндөлүгүнө кирдиң.
Булардын баарынын бир жалпылыгы бар.
Булардын баары веб-сайттар.
Бирок веб-сайт деген өзү эмне?
Келгиле, чогуу карап көрөлү.
🏠 Интернеттеги үй
Шаардын ичинде миңдеген үйлөр болот. Ар бир үйдүн өзүнүн дареги болот. Ар бир үйдүн ичинде ар кандай адамдар жашайт. Интернетте дагы ушуга окшош нерсе бар.
Ар бир веб-сайтты интернеттеги өзүнчө бир үй деп элестетсе болот.
Ар биринин өзүнүн дареги бар. Ар биринин өзүнүн маалыматтары бар.
Мисалы:
- 📺 YouTube — видеолор.
- 📚 Wikipedia — энциклопедиялык маалыматтар.
- 📧 Gmail — электрондук каттар.
- 🛒 Онлайн дүкөндөр — товарлар.
- 🏫 Мектептин сайты — окуучулар жөнүндө маалымат.
Ар бир веб-сайт белгилүү бир кызмат көрсөтөт.
Демек веб-сайт — интернетте жайгашкан маалыматтардын жана кызматтардын жыйындысы.
📖 Веб-сайттын барактары
Китеп бир эле барактан турбайт. Анын көптөгөн барактары болот. Веб-сайт дагы дал ушундай. Ар бир веб-сайт көптөгөн веб-барактардан турат. Мисалы, мектептин веб-сайтында мындай барактар болушу мүмкүн.
- 🏠 Башкы бет
- 👨🏫 Мугалимдер
- 📅 Сабактардын тартиби
- 📰 Жаңылыктар
- 📞 Байланыш маалыматы
Булардын баары бир веб-сайттын бөлүктөрү болуп эсептелет.
🏢 Веб-сайт кайда жашайт?
Балким, силер дагы бул тууралуу ойлонгон чыгарсыңар.
«Веб-сайт телефондун ичинде жашайбы?»
Жок.
Веб-сайт биздин телефонубузда жашабайт. Ал дүйнөнүн кайсы бир жериндеги күчтүү компьютерде сакталат. Мындай күчтүү компьютерди сервер деп аташат. Биз сайтты ачканда телефонубуз ошол сервер менен байланышып, маалыматтарды алып келет.
Веб-сайттар сервер деп аталган күчтүү компьютерлерде сакталат.
🌍 Миллиондогон веб-сайттар
Бүгүнкү күндө интернетте миллиондогон веб-сайттар бар. Алардын айрымдары билим берүү үчүн түзүлгөн. Айрымдары оюндар үчүн жасалган. Айрымдары соода кылууга жардам берет. Дагы башкалары адамдардын бири-бири менен байланышына мүмкүнчүлүк түзөт.
🧭 Браузер деген эмне?
Балдар элестеткиле, силер чоң китепканага келдиңер деп. Ичинде миңдеген китептер бар. Бирок сыртта туруп китептерди окуй аласыңарбы? Албетте, жок. Адегенде эшиктен киришиңер керек. Андан кийин гана китептерди көрүп, тандап алып, окуй аласыңар. Браузер дагы дал ушундай кызмат аткарат.
Браузер — интернеттеги веб-сайттарды ачууга жардам берген программа.
🌐 Браузер эмне кылат?
Сен браузерге веб-сайттын дарегин жазганда бир нече кызыктуу иш-аракеттер жасалат.
- 🌍 Браузер интернетке кайрылат.
- 📖 DNS сайттын дарегин табууга жардам берет.
- 💻 Сервер веб-сайттын маалыматтарын жөнөтөт.
- 🖼️ Браузер ошол маалыматтарды экранга кооз кылып көрсөтөт.
Эгер браузер болбогондо, веб-сайттардын коддорун гана көрмөкпүз. Браузер ошол коддорду окуп, аларды сүрөттөргө, тексттерге жана баскычтар сыяктуу функцияларга айлантат.
Браузер веб-сайтты адамдар окуй турган көрүнүшкө айландырат.
🧩 Тааныш браузерлер
Балким, бул программаларды буга чейин колдонуп жүргөн чыгарсыңар.
- 🌈 Google Chrome
- 🦊 Mozilla Firefox
- 🧭 Microsoft Edge
- 🧭 Safari
- 🎭 Opera
Булардын баары браузерлер. Алардын негизги милдети бирдей. Алар интернеттеги веб-сайттарды ачып көрсөтүшөт.
🤔 Chrome менен Google бир эле нерсеби?
Көп адамдар мындай деп ойлошот:
«Мен Googleды ачтым.»
Бирок чындыгында алар көбүнчө Google Chrome браузерин ачышат.
Андан кийин ошол браузердин ичинде Google издөө системасын колдонушат. Бул экөө бирдей нерсе эмес.
- 🧭 Chrome — браузер.
- 🔍 Google — издөө системасы.
🔍 Издөө системасы деген эмне?
Эми бир жагдайды элестетип көрөлү.
Мугалимиң сага кыргыздын ак калпагы жөнүндө маалымат табуу боюнча тапшырма берди дейли. Же болбосо динозаврлар тууралуу кызыктуу маалымат окугуңар келди дейли.
Интернетте миллиондогон веб-сайттар бар экенин билебиз. Бирок алардын ичинен керектүүсүн кантип табабыз?
Ар бир веб-сайтты өзүнчө издеп чыгуу мүмкүн эмес.
Бул ишти биз үчүн атайын программа аткарат.
📚 Чоң китепкананы элестетели
Сен дүйнөдөгү эң чоң китепканага келдиң дейли. Ичинде миллиондогон китептер бар.
Бирок сага бир эле китеп керек. Бардык китептерди бирден карап чыгасыңбы? Албетте, жок. Сен китепканачыдан жардам сурамаксың да туурабы?. Ал сен айткан темага ылайык эң керектүү китептерди көрсөтүп берет.
Издөө системасы дагы ушундай жардамчы.
Издөө системасы интернеттен керектүү маалыматты табууга жардам берет.
🌍 Издөө системасы кантип иштейт?
Мисалы, сен төмөнкүдөй сөздөрдү жаздың дейли.
Кыргызстандын тоолору
Издөө системасы интернеттеги миллиондогон веб-сайттарды карап чыгып, ушул темага эң ылайыктуу барактарды сунуштайт. Бул иш бир нече секунддун ичинде аткарылат. Ошондуктан биз керектүү маалыматты бат таба алабыз.
🔍 Таанымал издөө системалары
- 🟦 Bing
- 🦆 DuckDuckGo
- 🌳 Ecosia
Булардын бардыгы издөө системалары болуп саналат. Алардын негизги милдети бирдей — интернеттен маалымат издөө.
🤔 Google менен Chrome эмнеси менен айырмаланат?
Бул суроону көп адамдар беришет.Келгиле, экөөнү төмөнкү таблица аркылуу салыштырып көрөлү.
| Google Chrome | |
|---|---|
| 🧭 Браузер | 🔍 Издөө системасы |
| Веб-сайттарды ачат. | Веб-сайттарды табат. |
| Компьютердеги программа. | Интернет кызматы. |
Демек, биз алгач браузерди ачабыз.
Андан кийин ошол браузердин ичинде Google сыяктуу издөө системасын колдонобуз.
🧩 Баары бири-бири менен кандайча эриш-аркак иштейт?
Келгиле, буга чейин үйрөнгөн нерселерибизди бириктирип көрөлү.
- 📱 Сен браузерди ачасың.
- ⌨️ Керектүү сөздү жазасың.
- 🔍 Издөө системасы ылайыктуу веб-сайттарды табат.
- 🌐 Сен керектүү веб-сайтты ачасың.
- 📦 Интернет маалыматтарды маалымат пакеттерине бөлүп жөнөтөт.
- 🏠 IP дарек маалыматты туура компьютерге жеткирет.
- 📖 DNS сайттын атын IP дарекке айландырат.
- 🖥️ Браузер алынган маалыматтарды экранга көрсөтөт.
Көрдүңөрбү, булардын баары бири-бири менен байланышып иштейт. Демек, интернет бир эле технология эмес. Ал көптөгөн технологиялардын биргелешип иштешинин натыйжасы.
📶 Интернет менен Wi-Fi бир эле нерсеби?
Көп адамдар интернет менен Wi-Fi бир эле нерсе деп ойлошот. Бирок бул экөө эки башка түшүнүк.
Жогоруда интернет — бул дүйнөдөгү компьютерлерди бири-бири менен байланыштырган чоң тармак деп айттык.
Ал эми Wi-Fi болсо телефонубузду, компьютерибизди же башка түзмөктөрдү роутерге зымсыз туташтырган технология.
Муну жолдор менен салыштырып көрөлү.
- 🛣️ Интернет — дүйнөдөгү чоң жолдор.
- 🏡 Wi-Fi — үйүңдөн ошол чоң жолго барчу, кошулчу кичинекей жол.
Кээде телефонубузда Wi-Fi белгиси көрүнүп турат, бирок интернет иштебей калат. Бул учурда телефонубуз роутерге туташкан болот, бирок роутер интернет провайдери менен байланыша албай жаткан болушу мүмкүн.
Wi-Fi түзмөктү роутерге туташтырат, ал эми интернет роутерди дүйнө менен байланыштырат.
⚡ Интернеттин ылдамдыгы деген эмне?
Интернеттин ылдамдыгы маалыматтын канчалык тез келип жана канчалык тез жөнөтүлөрүн көрсөтөт. Интернет ылдам болсо, веб-сайттар тез ачылат, видеолор токтобой ойнойт жана файлдар бат жүктөлөт. Эгер интернет жай болсо, видеолор токтоп калат, сүрөттөр кеч ачылат жана оюндарда кечигүү пайда болушу мүмкүн.
🚀 Интернеттин ылдамдыгын кантип текшерсе болот?
Эгер интернет жай болуп жатса, анын ылдамдыгын текшерсе болот.
Ата-энеңердин уруксаты менен төмөнкү кадамдарды аткаргыла.
- 🧭 Браузерди ачкыла.
- ⌨️ Internet Speed Test деп жазгыла.
- ▶️ Ылдамдыкты текшерген сайттардын бирин ачып тестти баштагыла.
- 📊 Экранда Download жана Upload көрсөткүчтөрү чыгат.
Интернеттин ылдамдыгы көбүнчө Mbps менен өлчөнөт. Көрсөткүч канчалык чоң болсо, маалымат ошончолук тез жөнөтүлүп жана кабыл алынат. Бирок жыйынтык убакытка, туташкан түзмөктөрдүн санына, роутерден болгон аралыкка жана интернет провайдеринин тармагына жараша өзгөрүшү мүмкүн.
🐢 Интернет эмне үчүн жайлап калат?
Интернеттин жай иштешинин бир нече себеби болушу мүмкүн.
👨👩👧👦 Бир убакта өтө көп түзмөк колдонулууда
Элестеткиле, үйүңөрдө бир эле Wi-Fi тармагына беш адам туташкан.
- Бирөө телевизордон кино көрүп жатат.
- Бирөө онлайн оюн ойноп жатат.
- Үчүнчү адам чоң файл жүктөп жатат.
- Калган экөө телефондон видео көрүп жатышат дейли.
Бул учурда интернет бардык түзмөктөрдүн ортосунда бөлүштүрүлөт. Эгер алардын үчөө интернетти токтотсо, калган эки адамга көбүнчө ылдамдык жакшыраак сезилет.Бирок бул дайыма эле ошондой боло бербейт. Ылдамдык интернет тарифиңерге, роутерге жана ар бир түзмөк эмне кылып жатканына жараша болот.
📍 Роутерден алыссыңар
Wi-Fi сигналы роутерге жакын жерде күчтүү болот.
Дубалдар жана башка тоскоолдуктар сигналды алсыратып коюшу мүмкүн.
📥 Чоң файл жүктөлүп жатат
Чоң оюнду, программаны же видеону жүктөп жаткан учурда интернеттин бир топ бөлүгү ошол ишке колдонулушу мүмкүн.
🔌 Роутерде же интернетте көйгөй бар
Кээде роутер туура иштебей калат.
Кээде болсо көйгөй интернет провайдеринин тарабында болушу мүмкүн.
🌐 Веб-сайттын өзү жай иштеп жатат
Кээде интернетиң жакшы болсо дагы, веб-сайт жай ачылышы мүмкүн.
Бул сервердин жүгү көп болгондуктан же сайтта чоң сүрөттөр, видеолор жана жарнамалар көп болгондуктан болушу мүмкүн.
🛠️ Интернет жай болсо эмне кылуу керек?
Эгер интернетиңер жайлап калса, төмөнкү жөнөкөй кеңештер жардам бериши мүмкүн.
- ✅ Роутерге жакыныраак барыгыла.
- ✅ Колдонулбай жаткан түзмөктөрдү Wi-Fi тармагынан ажыраткыла.
- ✅ Керексиз видеолорду же чоң файлдарды жүктөөнү токтоткула.
- ✅ Колдонбой жаткан браузер өтмөктөрүн (tabs) жапкыла.
- ✅ Чоңдордун жардамы менен роутерди өчүрүп, бир аз күтүп кайра күйгүзгүлө.
- ✅ Интернет башка түзмөктөрдө иштеп жатабы, текшерип көргүлө.
- ✅ Эгер көйгөй чечилбесе, ата-энеңерге же интернет провайдерине кайрылгыла.
Интернет жайлап калса, дароо кабатыр болбогула. Адегенде көйгөй телефондо, Wi-Fi'да, роутерде же интернет провайдеринде экенин аныктап көргүлө.
💡 Интернетти туура пайдаланалы
Интернет бизге жаңы нерселерди үйрөнүүгө, дүйнөнү таанып-билүүгө жана адамдар менен байланышууга чоң мүмкүнчүлүктөрдү берет.
Бирок аны туура жана жоопкерчиликтүү колдонуу абдан маанилүү.
- 🔒 Тааныбаган адамдарга жеке маалыматтарыңарды бербегиле.
- 👨👩👧 Шектүү веб-сайттарды ачардын алдында чоңдордон сурагыла.
- ⏰ Экран алдында өткөргөн убактыңарды туура бөлүштүргүлө.
- 👀 Көзүңөрдү эс алдырып турууну унутпагыла.
- 🤝 Интернетте дагы адамдарга сылык жана урмат-сый менен мамиле кылгыла.
Интернет жөн гана видео көрүүчү же оюн ойной турган жер эмес.
Ал дүйнөнүн ар кайсы бурчундагы адамдарды, маалыматтарды жана технологияларды бириктирген чоң санариптик дүйнө.
Интернетти канчалык жакшы түшүнсөк, аны ошончолук коопсуз, пайдалуу жана туура пайдалана алабыз.
☁️ Булут (Cloud) деген эмне?
Балдар, эгер сүрөттөрүбүздү же файлдарыбызды телефонго сактабасак, алар кайда сакталат? -деп буга чейин ойлондуңар беле?
Келгиле, бул жолу интернет менен тыгыз иштеген Булут (Cloud) деген технологиянын тармагына таанышуу саякатын жасайлы.
"Сүрөттөрүңдү булутка сакта."
же
"Файлдарым Cloud'да сакталган."
Менимче мындай сөздөрдү укканда айрым балдар мындай деп ойлошу мүмкүн.
"Чын эле сүрөттөр асмандагы булуттардын ичинде сакталабы?"
Туура жообу — жок, маалыматтар асмандагы булуттарда сакталбайт деп айткым келет.
Анда эмне үчүн аны "булут" деп аташат?
Анткени телефону же компьютердеги бардык маалыматтарды өзүбүздүн түзмөгүбүздө гана сактабай, аларды интернет аркылуу башка күчтүү компьютерлерде дагы сактоого болот.
Мындай кызмат Cloud (Булут) деп аталат.
💻 Бул маалыматтар кайда сакталат?
Алар дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүндө жайгашкан чоң маалымат борборлорунда сакталат.
Бул борборлордо миңдеген күчтүү компьютерлер күнү-түнү иштеп турат.
Мындай чоң жайлар маалымат борборлору (Data Centers) деп аталат.
Ошондуктан "Cloud" деген сөз чыныгы булут эмес.
Бул дүйнөнүн ар кайсы жеринде жайгашкан серверлердин чоң тармагын билдирет.
Cloud — интернет аркылуу жетүүгө боло турган чоң маалымат сактагыч.
📱 Cloud'ду күн сайын колдонобуз
Балким, балдар өзүңөр байкабасаңар дагы Cloud кызматтарын күн сайын ата-эне, эже-байке, мугалимдериңер колдонуп жүрүшөт деп ишенем.
Мисалы:
- 📸 Google Photos — сүрөттөрдү сактайт.
- 📄 Google Drive — документтерди сактайт.
- 🍎 iCloud — Apple түзмөктөрүнүн маалыматтарын сактайт.
- 📁 Microsoft OneDrive — файлдарды сактайт.
Бул кызматтардын негизги максаты — маалыматтарды коопсуз сактоо жана аларга интернет аркылуу каалаган жерден пайдаланууга жардам берүү.
📲 Жаңы телефон сатып алсак эмне болот?
Келгиле, элестетип көрөлү.
Эски телефонубуз бузулуп калды.
Жаңы телефон сатып алдык дейли.
Эгер сүрөттөрүбүз Cloud'да сакталган болсо, аларды кайра жүктөп ала алабыз.
Сүрөттөрүбүз эски телефон менен кошо жоголуп кетпейт.
Дал ушул себептен көп адамдар Cloud кызматтарын колдонушат.
🎒 Cloud эмнеге окшош?
| Чыныгы дүйнө | Санарип дүйнөсү |
|---|---|
| 🏢 Кампа | ☁️ Cloud |
| 📦 Кутулар | 📁 Файлдар |
| 🚚 Керек учурда алып келүү | 🌐 Интернет аркылуу жүктөп алуу |
💾 Google Drive — өзүбүздүн жеке булуттагы сактагычыбыз
Эгерде силер же ата-энеңер Google аккаунтун колдонсоңор, анда анын ичинде Google Drive аттуу булуттагы сактагыч дагы болот.
Google Drive колдонуучуларга файлдарын интернет аркылуу сактоого жардам берет.
Азыркы учурда Google ар бир аккаунтка болжол менен 15 GB акысыз орун берет.
Бул орунга сүрөттөрдү, документтерди, видеолорду, мектептеги тапшырмаларды жана башка көптөгөн файлдарды сактоого болот.
Cloud'га сакталган файлдар компьютердин же телефондун эс тутумун азыраак пайдаланууга жардам берет.
Мисалы, миңдеген сүрөттөрдү телефонго гана сактагандын ордуна, алардын көпчүлүгүн Google Drive же башка Cloud кызматтарына жүктөп койсо болот.
Ошондо телефонуңардын же компьютериңердин бош эс тутуму көбүрөөк сакталат жана түзмөктөрүбүз тез, тың иштейт.
Мындан тышкары, интернет бар болсо, ошол файлдарды башка телефон, планшет же компьютер аркылуу дагы ачууга болот.
Cloud маалыматтарды коопсуз сактоого, түзмөктөрдүн эс тутумун үнөмдөөгө жана файлдарыбызды каалаган жерден колдонууга жардам берет.
🚀 Кийинки бөлүмдөрдө эмне үйрөнөбүз?
Google Drive — Google компаниясынын көптөгөн пайдалуу кызматтарынын бири гана.
Бул китептин кийинки бөлүмдөрүндө биз интернетте эң көп колдонулган Google кызматтары менен дагы таанышабыз.
- 📧 Gmail — электрондук каттарды жөнөтүү жана кабыл алуу.
- 📁 Google Drive — файлдарды булутта сактоо.
- 📄 Google Docs — документтерди түзүү.
- 📊 Google Sheets — электрондук таблицалар менен иштөө.
- 📽️ Google Slides — презентацияларды даярдоо.
Бул кызматтар дүйнө жүзүндөгү миллиондогон адамдар тарабынан мектепте, университетте жана жумушта күн сайын колдонулат.
Келгиле, бул кызыктуу кызматтардын ар бири менен китептин кийинки бөлүмдөрүндө кеңири таанышалы